by Esmaeil Moradi | ژانویه 2, 2026 | Uncategorized
دویچهوله در گفتوگو با سه کارشناس بررسی میکند چرا بازاریان ایران، بهعنوان یکی از محافظهکارترین اقشار، به اعتراض خیابانی رسیدهاند و چرا این خیزش در ششمین روز متوقف نشده است.در حالی که اعتراضات بازاریان ایران وارد ششمین روز خود شده و دامنه آن به بیش از ۳۰ شهر گسترش یافته است، همزمان اظهارات کمسابقه دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده، درباره آمادگی آمریکا برای “اقدام” در صورت سرکوب معترضان، به یکی از محورهای بحثبرانگیز این تحولات تبدیل شده است.
ترامپ بامداد اول ژانویه ۲۰۲۶ در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «اگر [حکومت] ایران به معترضان مسالمتآمیز شلیک کند و آنها را بهطور خشونتآمیز بکشد، که این رویه همیشگی آنهاست، ایالات متحده آمریکا به کمک آنها خواهد آمد. ما آماده و مسلح هستیم و برای اقدام کاملا آمادهایم.»
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
این موضعگیری در شرایطی مطرح میشود که اعتراضات بازاریان، یکی از محافظهکارترین لایههای اجتماعی ایران، دیگر صرفا یک اعتصاب صنفی یا واکنشی کوتاهمدت به نوسانات اقتصادی تلقی نمیشود، بلکه به بخشی از یک شکاف عمیق اجتماعی و سیاسی بدل شده است.
رضا طالبی، روزنامهنگار ایرانی ساکن آلمان در همین زمینه به دویچه وله میگوید: «حمله نظامی برای من هیچ مشروعیتی ندارد. تغییر، ذاتا وابسته به عاملیت مردمی است.»
به گفته او: «با این حال سرکوب داخلی به شکلی عمل میکند که خود به گشودهشدن مسیرهای بیرونی میانجامد و این در نهایت خود حاکمیت است که از نظر فکری و سیاسی، جامعه را به سمت چنین گزینههایی سوق میدهد.»
نقطه آغاز؛ فروپاشی محاسبه در بازار
در هفته پایانی دسامبر ۲۰۲۵، نرخ دلار آمریکا در بازار آزاد ایران از مرز ۱۴۵ هزار تومان عبور کرد.
برای بسیاری از بازاریان، این عدد صرفا یک جهش ارزی نبود، بلکه نشانهای از فروپاشی کامل منطق محاسبه در خریدوفروش بود.
گزارشهای میدانی نشان میدهد که در فاصله کمتر از یک هفته، قیمت تامین برخی کالاهای وارداتی و مواد اولیه بین ۳۰ تا ۵۰ درصد افزایش یافت، در حالی که قدرت خرید مشتریان بهطور همزمان کاهش پیدا کرد.
بر اساس دادههای رسمی، نرخ تورم نقطهبهنقطه در آذر ۱۴۰۴ بیش از ۴۲ درصد اعلام شد، اما کسبه بازار میگویند تورم واقعی بسیار بالاتر از آمارهای دولتی است.
فروشندگان پوشاک، لوازم خانگی و قطعات صنعتی از افت ۵۰ تا ۶۰ درصدی فروش روزانه خبر دادهاند. در چنین شرایطی، ادامه فعالیت برای بسیاری از مغازهها نه سودآور، بلکه زیانده شده است.
احمد علوی، اقتصاددان و استاد دانشگاه در گفتوگو با دویچه وله فارسی، این وضعیت را نشانه یک بحران ساختاری میداند و میگوید: «اعتراضات کاملا درونزا و ناشی از بحران اقتصادی داخلی و سقوط سرمایه اعتماد اجتماعی حاکمیت است.»
رضا طالبی نیز با تاکید بر همین نکته معتقد است که بیبرنامگی اقتصادی و ناتوانی در ایجاد چشمانداز، بازار را به نقطهای رسانده که حتی محافظهکارترین بازیگران آن نیز دیگر امکان عقبنشینی ندارند.
چرا بازاریان، چرا اکنون؟
بازاریان در تاریخ معاصر ایران معمولا آخرین گروهی بودهاند که به تعطیلی و اعتراض خیابانی متوسل میشوند.
تجربه دهههای گذشته نشان میدهد آنها اغلب با افزایش قیمت، کاهش حجم کار یا سکوت، تلاش کردهاند خود را با بحرانها تطبیق دهند. اما در زمستان ۱۴۰۴، این الگو شکست.
در گفتوگوهای غیررسمی، بسیاری از بازاریان تاکید میکنند که اینبار دیگر راهی برای سازگاری باقی نمانده است. افزایش بیوقفه هزینهها، ناپایداری تصمیمهای اقتصادی و نبود هرگونه افق قابل پیشبینی، اعتراض را به تنها گزینه ممکن تبدیل کرده است.
یکی از کسبه بازار تهران در همین زمینه به دویچه وله گفت: «الان بحث سود نیست، بحث بر سر این است که اصلا میشود با شرایط کنونی و بحران های موجود ادامه داد یا نه.»
طالبی این وضعیت را نوعی “ورشکستگی اجباری اجتماعی” توصیف میکند و میگوید: «بازاریان نه از سر رادیکالیسم، بلکه از سر ناچاری وارد اعتراض شدهاند. وقتی موجودیت اقتصادی یک قشر به خطر میافتد، سکوت دیگر گزینهای عقلانی نیست.»
گسترش سراسری بدون فرماندهی
اعتراضات از ۷ دی ۱۴۰۴ با اعتصاب و تعطیلی گسترده در بازار تهران آغاز شد. ظرف ۴۸ ساعت، بازارهای اصفهان، مشهد، کرمانشاه، همدان، قم، تبریز، شیراز، سنندج و دهها شهر دیگر به این حرکت پیوستند.
تا ششمین روز، اعتراضات یا اعتصابات صنفی در بیش از ۳۰ شهر گزارش شده است.
نکته مهم در این گسترش، نبود هرگونه رهبری یا فراخوان متمرکز است. هیچ تشکل سیاسی، گروه خارجی یا رسانهای بهعنوان طراح یا هدایتکننده اعتراضات شناسایی نشده است.
هماهنگیها عمدتا از طریق شبکههای صنفی غیررسمی، گروههای واتساپی محلی، کانالهای تلگرامی بازار و ارتباط چهرهبهچهره میان کسبه شکل گرفته است.
طالبی معتقد است همین ویژگی، روایت رسمی حکومت درباره “دست خارجی” را تضعیف میکند. به گفته او، اعتراضاتی که بدون مرکز فرماندهی و از دل روابط روزمره شکل میگیرند، بیش از هر چیز نشاندهنده بحران درونی هستند.
اینترنت؛ شتابدهنده، نه اتاق فرمان
برخلاف روایت رسمی حکومت که اعتراضات را به “تحریک فضای مجازی” نسبت میدهد، بررسی محتواهای منتشرشده نشان میدهد اینترنت نقش ابزار ارتباط و انتقال تجربه را داشته، نه مرکز هدایت.
ویدیوهای تعطیلی بازار تهران بهسرعت در شهرهای دیگر دیده شد و همین تصاویر، بدون هیچ دستورالعمل مشخصی، انگیزه تکرار را ایجاد کرد.
احمد علوی میگوید اینترنت، با وجود محدودیتها و اختلالها، از طریق ویپیانها امکان هماهنگی افقی را فراهم کرده است.
بیشتر بخوانید:پزشکیان: در نارضایتی مردم دنبال آمریکا نگردید، ما مقصریم
جمشید اسدی، اقتصاددان ایرانی معتقد است اعتراضات اخیر بازار را نمیتوان جدا از فروپاشی شاخصهای اقتصادی تحلیل کرد. او در گفتوگو با دویچه وله تاکید میکند: «برخلاف اعتراضات سالهای ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱، اینبار اینترنت بهطور کامل قطع نشد و کاهش حدود ۲۵ درصدی دسترسی، به تداوم ارتباط میان معترضان کمک کرد.»
طالبی اما هشدار میدهد همین فضا میتواند به بستری برای مصادره اعتراضات نیز تبدیل شود؛ جایی که سرکوب داخلی، جامعه را ناخواسته به سمت امید بستن به عوامل بیرونی سوق میدهد.
ترامپ و خطر جابهجایی مسئله
اظهارات اخیر دونالد ترامپ، از نگاه بسیاری از ناظران، لحنی بیسابقه دارد. او نهتنها به جمهوری اسلامی در قبال “شلیک به معترضان مسالمتآمیز” هشدار میدهد، بلکه آشکارا از آمادگی آمریکا برای “اقدام” سخن میگوید.
رضا طالبی با اشاره به این موضعگیری میگوید: «حمله نظامی هیچ مشروعیتی ندارد و پیامدهای آن میتواند فاجعهبارتر از وضعیت کنونی باشد.»
به گفته او، در شرایطی که حاکمیت هیچ عقبنشینی یا اصلاحی نشان نمیدهد، چنین اظهاراتی میتواند ناخواسته مسیر اعتراضات را تغییر دهد و مسئله اصلی، یعنی عاملیت مردمی، را به حاشیه براند.
او تاکید میکند که جامعهای که از درون با فساد، سرکوب و انسداد سیاسی روبهروست، اگر هم به سمت یک «منجی خارجی» سوق داده شود، این الزاما انتخاب آگاهانه نیست، بلکه نشانه قطع امید از مسیرهای داخلی است.
عبور از مطالبه صنفی به اعتراض سیاسی
در روزهای نخست، شعارها عمدتا معیشتی بود؛ علیه گرانی، تورم و سقوط ارزش پول ملی. اما با افزایش حضور نیروهای امنیتی، بازداشتها و برخوردهای خشن، لحن اعتراض تغییر کرد.
در شهرهایی مانند کرمانشاه، نورآباد، قم، اصفهان و بخشهایی از تهران، شعارها بهتدریج ساختار قدرت را هدف گرفت.
جمشید اسدی این تحول را نشانه فروپاشی مشروعیت میداند و به دویچه وله میگوید بحران اقتصادی بهسرعت به بحران سیاسی گره خورده است.
طالبی هم معتقد است که امنیتیسازی اعتراضات، خود عاملی برای رادیکالشدن آنهاست.
به گفته او، «وقتی حکومت هر مطالبهای را تهدید تلقی میکند، مسیر گفتوگو عملا بسته میشود.»
واکنش حکومت؛ سرکوب و تردید
پاسخ حکومت به اعتراضات بازار، عمدتا امنیتی بوده است. استقرار گسترده نیروهای ضدشورش، بازداشت فعالان صنفی و ارسال پیامکهای هشدارآمیز به کسبه گزارش شده است.
بر اساس دادههای هرانا، تا پایان روز پنجم دستکم ۱۱۹ نفر بازداشت شدهاند و درگیریها به جانباختن دستکم هفت نفر انجامیده است.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
اسدی این واکنش را “دوگانه و مردد” توصیف میکند؛ از یکسو سرکوب و از سوی دیگر پرهیز از قطع کامل اینترنت.
طالبی هشدار میدهد که این تردید، نه نشانه اصلاح، بلکه نشانه بحران تصمیمگیری در ساختار قدرت است.
شکستن مرزها و آینده نامطمئن
یکی از مهمترین ویژگیهای این اعتراضات، حمایت دیگر اقشار جامعه است. دانشجویان، معلمان، رانندگان و برخی چهرههای فرهنگی و هنری بهصورت علنی یا ضمنی از بازاریان حمایت کردهاند.
به گفته اسدی، برای نخستین بار بازار سنتی و دانشگاه در یک جبهه واحد قرار گرفتهاند.
طالبی نیز معتقد است اگر این همگرایی تداوم یابد و به سرکوب گستردهتری منجر نشود، امکان تغییر پارادایم سیاسی وجود دارد.
اما در مقابل، او هشدار میدهد که مداخله نظامی یا تحمیل جنگ، دقیقا عاملی است که این یکپارچگی بالقوه را از میان میبرد.
اعتراضات بازاریان در زمستان ۱۴۰۴ نه پروژهای بیرونی است و نه واکنشی زودگذر. این خیزش حاصل انباشت فشار اقتصادی، فرسایش اعتماد و بستهشدن مسیرهای اصلاح درونزا است.
بازاری که سالها نماد احتیاط بود، اینبار به زبان اعتراض سخن گفت. و همین واقعیت است که ششمین روز این اعتراضات را به نقطهای تعیینکننده در معادلات اجتماعی و سیاسی ایران تبدیل کرده است.
by Esmaeil Moradi | ژانویه 2, 2026 | Uncategorized
در ادامه تشدید تنشها در جنوب یمن، منابع محلی و رهبران جداییطلب میگویند جنگندههای عربستان سعودی مواضع نیروهای وابسته به شورای انتقالی جنوب را در استان حضرموت هدف قرار دادهاند.بر اساس گزارشهای منابع محلی، جنگندههای عربستان سعودی مواضع نیروهای وابسته به شورای انتقالی جنوب را در استان حضرموت هدف قرار دادهاند. این حملات روز جمعه ۱۲ دی (دوم ژانویه ٢٠٢٦) و همزمان با پیشروی نیروهای “سپر ملی” مورد حمایت عربستان به سوی اردوگاههای شورای انتقالی جنوب (STC) در استان حضرموت، هممرز با عربستان، صورت گرفته است. تاکنون گزارشی از تلفات انسانی منتشر نشده است.
تنش میان عربستان و امارات پس از آن بالا گرفت که نیروهای شورای انتقالی جنوب ماه گذشته وارد استانهای حضرموت و المهره شدند و کنترل یک منطقه نفتخیز را در دست گرفتند؛ اقدامی که به عقبنشینی نیروهای وابسته به “سپر ملی” انجامید. این نیروها بخشی از ساختار ائتلاف سعودی در جنگ با حوثیهای مورد حمایت حکومت ایران به شمار میروند.
حملات در حضرموت
احمد بن بریک، معاون شورای انتقالی جنوب و استاندار پیشین حضرموت، در بیانیهای اعلام کرد نیروهای سپر ملی به سمت اردوگاههای این شورا پیشروی کردند، اما جداییطلبان حاضر به عقبنشینی نشدند؛ موضوعی که به گفته او در نهایت به حملات هوایی منجر شد.
در مقابل، سالم الخنباشی، استاندار جدید حضرموت که از سوی دولت مورد حمایت جامعه جهانی برای فرماندهی نیروهای سعودی در این استان منصوب شده، عملیات جاری را “اقدامی مسالمتآمیز” توصیف کرده است. او در سخنانی که از رسانههای دولتی پخش شد گفت این عملیات اعلام جنگ نیست و با هدف جمعآوری سلاح و جلوگیری از بیثباتی و سوءاستفاده امنیتی از اردوگاهها انجام میشود.
ائتلاف تحت رهبری عربستان خواهان خروج نیروهای شورای انتقالی جنوب از استانهای حضرموت و المهره در چارچوب کاهش تنش است، اما این شورا تاکنون از تحویل سلاحها و اردوگاههای خود خودداری کرده است.
افزایش تنش سیاسی و دیپلماتیک
محمد آلجابر، سفیر عربستان در یمن، در پیامی در شبکه ایکس اعلام کرد ریاض طی هفتههای گذشته تلاشهای متعددی برای مهار تنش و ترغیب شورای انتقالی جنوب به ترک حضرموت و المهره انجام داده، اما با مخالفت مستمر عیدروس الزبیدی، رئیس این شورا، روبهرو شده است.
به گفته آلجابر، آخرین تحول در این بحران جلوگیری از فرود هواپیمای هیات میانجی عربستان در شهر عدن بوده است؛ اقدامی که به گفته او با وجود هماهنگی قبلی با برخی رهبران شورا انجام شد.
در همین حال، وزارت حملونقل یمن که با شورای انتقالی جنوب همسو است، اعلام کرد عربستان شروط جدیدی وضع کرده که بر اساس آن پروازهای فرودگاه بینالمللی عدن باید برای بازرسی به جده منتقل شوند. این وزارتخانه این تصمیم را شوکهکننده خوانده است. مقامهای سعودی تاکنون این موضوع را تایید نکردهاند.
یمن بیش از یک دهه است که درگیر جنگ داخلی است. در حالی که حوثیها کنترل بخش بزرگی از شمال کشور را در دست دارند، دولت مورد حمایت جامعه جهانی در جنوب مستقر است. همزمان، امارات متحده عربی از نیروهای جداییطلب جنوب حمایت میکند؛ گروهی که خواهان احیای یمن جنوبی به عنوان کشوری مستقل هستند.
by Esmaeil Moradi | ژانویه 2, 2026 | Uncategorized
طبق گزارش حالوش، رصد بلوچستان و دیگر منابع محلی، زاهدان و سراوان به اعتراضات سراسری پیوستند. مولوی عبدالحمید گفت، اعتراض حق قانونی مردم ایران است. معترضان در زاهدان با شعار مرگ بر دیکتاتور دست به اعتراض زدند.منابع محلی صبح روز جمعه ۱۲ دیماه (۲ ژانویه) از فضای امنیتی شهر زاهدان در آستانه نماز جمعه خبر دادند.
یک منبع در شهر زاهدان به دویچه وله فارسی گفت، شب گذشته ماموران در مدارس و پایگاههای اطراف محل برگزاری نماز جمعه مستقر شده بودند و امروز (جمعه) نیز نیروهای ضدشورش در خیابانهای منتهی به محل برگزاری نماز جمعه حضور داشتند.
طبق گفته این منبع که نخواست نامش فاش شود، تظاهرات پس از پایان نماز جمعه و با خروج مردم از محل برگزاری آغاز شد و با وجود جو سنگین امنیتی در شهر زاهدان، مردم این شهر در همبستگی با سایر شهرهای ایران به اعتراضات سراسری پیوستند.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
معترضان با سر دادن شعارهایی از جمله “مرگ بر دیکتاتور”، “مرگ بر خامنهای”، “مرگ بر سپاهی”، “ایرانی داد بزن حقتو فریاد بزن” و “قسم به خون یاران، ایستادهایم تا پایان” و “این حکومت باطله، خامنهای قاتله” دست به اعتراض زدند.
“حالوش” و دیگر منابع بلوچ نیز از “پیوستن سراوان هم به اعتراضات” گزارش کردند. در هردو شهر بلوچستان شعار اصلی “مرگ بر خامنهای” سر داده شده است.
زاهدان و سراوان در اعتراضات “زن، زندگی، آزادی” هم حضور پررنگی داشتند.
بیشتر بخوانید: موج جدید اعتراضات در ایران؛ بحران اقتصادی و نارضایتی سیاسی
عبدالحمید: اعتراضات مسالمتآمیز حق قانونی مردم است
مولوی عبدالحمید، امام جمعه اهلسنت زاهدان هم در خطبههای نماز جمعه با اشاره به وضعیت معیشتی مردم، تاکید کرد که اعتراضات مسالمتآمیز در شرایط کنونی حق قانونی مردم است و هیچکس نمیتواند مانع آن شود.
عبدالحمید گفت، وضعیت زندگی و معیشت مردم به بنبست رسیده و افزود که این حق مردم است در چنین شرایطی اعتراض کنند.
امام جمعه اهل سنت زاهدان تاکید کرد، ماموران نباید مردم را مورد ضربوشتم قرار دهند و در مقابل، مردم نیز باید اعتراضات خود را بهصورت مسالمتآمیز پیگیری کنند.
این روحانی برجسته اهل سنت با خطاب قرار دادن مسئولان گفت: «مسئولان باید صدای ملت را بشنوند و برای مردم تصمیم اساسی بگیرند. ببینید مردم چه میخواهند و به آن تن بدهید. هیچکس نباید نظر خود را به دیگران تحمیل کند.»
عبدالحمید همچنین با انتقاد از هزینهکرد منابع در خارج از کشور، اظهار داشت کمک به دیگران در شرایطی که مردم ایران با تنگناها و مشکلات معیشتی مواجه هستند، درست نیست و افزود: «اگر توانایی دارید، چرا برای کشورهای دیگر هزینه میکنید؟ اولویت باید ملت ایران باشد.»
بیشتر بخوانید: پزشکیان: در نارضایتی مردم دنبال آمریکا نگردید، ما مقصریم
حکومت ایران پیش از آغاز اعتراضات بازار برای وادار کردن عبدالحمید به سکوت اطرافیان و نزدیکان او را بازداشت کرد ولی نتوانست مانع انتقادهای او شود.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
پیوستن زاهدان و سراوان به اعتراضات نشانگر گستردگی و سراسری بودن اعتراضات کنونی است که جرقه آن در بازار تهران زده شد و اکنون به نواحی و مناطق دورافتاده کشور نیز رسیده است.
by Esmaeil Moradi | ژانویه 2, 2026 | Uncategorized
در دو شهرستان البرز و ملارد مجموعا ۴۴ نفر بازداشت شدند. بنیاد نرگس محمدی اعلام کرد در کنار معترضان ایستاده است. زندانیان سیاسی بلوچ از اعتراضات حمایت کردند. ایرانیان خارج در همبستگی با داخل در سراسر جهان تظاهرات میکنند.در ادامه برخوردهای امنیتی در ملارد و استان البرز با معترضان، مقامهای رسمی از بازداشت مجموعا ۴۴ نفر خبر دادند.
تسنیم ، خبرگزاری وابسته به سپاه پاسداران به نقل از منصور سالکی، معاون سیاسی و امنیتی فرماندار ملارد در نزدیکی کرج گزارش داده است که ۳۰ نفر در این شهر به اتهام پبرهمزدن نظم عمومی” بازداشت شدهاند.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچهوله
خبرگزاری ایرنا نیز به نقل از حمید هداوند، فرمانده انتظامی استان البرز از بازداشت ۱۴ نفر دیگر خبر داد. به گفته این مقام استانداری، افراد بازداشت شده در یک کارگاه مشغول “تولید مواد منفجره و کوکتل مولوتف” بودهاند.
فشار حکومت بر خانواده کشتهشدگان
خانواده امیرحسام خدایاری، جوان جانباخته در جریان اعتراضات کوهدشت، با انتشار اطلاعیهای زمان و جزئیات مراسم تشییع او را اعلام کردند. در این اطلاعیه، هیچ اشارهای به روایت نهادهای نظامی مبنی بر “بسیجی بودن” او نشده است.
خانواده خدایاری طی دو روز گذشته تحت فشار بودهاند تا فرزندشان بهعنوان “بسیجی شهید” معرفی شود.
پیام زندانیان سیاسی بلوچ از داخل زندان
جمعی از زندانیان سیاسی بلوچ با انتشار پیامی از داخل زندان، حمایت خود را از اعتراضات سراسری اعلام و خواستار همبستگی ملی میان شهروندان شدند. آنان تأکید کردند که با وجود حبس، خود را همراه با مردم معترض میدانند و اعتراضات را فرصتی برای مقابله با سرکوب، تبعیض و فساد ساختاری توصیف کردند.
در این پیام به مشکلاتی چون فقر، بیکاری، محرومیت و نابرابریهای منطقهای اشاره شده و از مردم سیستان و بلوچستان خواسته شده است در کنار دیگر شهروندان کشور مطالبات خود را پیگیری کنند. در بیانیه زندانیان سیاسی بلوچ بر “تداوم اعتراضات و حفظ اتحاد تا تحقق خواستهها” تأکید شده است.
حمایت بنیاد نرگس محمدی از اعتراضات
سندیکاهای کارگری و کانون صنفی معلمان نیز از اعتراضات حمایت کردند و به اعتراضات سراسری پیوستند.
بنیاد نرگس محمدی، برنده جایزه صلح نوبل، در بیانیهای اعلام کرد که در کنار مردم معترض ایستاده است.
این بنیاد تاکید کرده است که مطالبات مردم نباید با زندان، خشونت و ارعاب پاسخ داده شود و بر حمایت از خانواده جانباختگان، بازداشتشدگان و مجروحان اعتراضات و نیز ضرورت گذار به دموکراسی و تضمین حقوق شهروندی برای آیندهای آزاد و برابر تأکید کرده است.
نازنین بنیادی: همگام با خیابانهای ایران باشیم
نازنین بنیادی، بازیگر و فعال حقوق بشر، در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی اکس (توییتر سابق) خطاب به ایرانیان خارج از کشور نوشت: «فراتر از پادشاهیخواه و جمهوریخواه، فراتر از چپ و راست، اکنون زمان آن است که برای ایرانی آزاد در کنار هم بایستیم.»
بنیادی افزود: «استبداد تنها زمانی فرو میریزد که همه صداهای ما بلند شود و دموکراسی تنها زمانی زنده میماند که صدای هر فرد اهمیت داشته باشد.»
فراخوان انجمن “زن، زندگی، آزادی” آلمان برای تظاهرات
انجمن “زن، زندگی، آزادی” آلمان با صدور فراخوانی ایرانیان را در همبستگی با داخل کشور به اعتراض فراخوانده است.
شبکهها و تشکلهای برآمده از جنبش زن، زندگی، آزادی و دیگر گروهها و انجمنهای دموکراتیک و آزادیخواه ایرانی در خارج از کشور اعلام کردند تظاهرات و تجمعهای فراخوان سراسری روز شنبه سوم ژانویه در شهرهای مختلف جهان بهویژه در اروپا، آمریکا، آلمان برگزار میشود.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
طبق بیانیه انجمن “زن زندگی آزادی” در آلمان، قرار است روز شنبه سوم ژانویه در شهر فرانکفورت تظاهرات گستردهای برگزار شود. این انجمن در بیانیهای اعلام کرده است جزئیات دقیق محل برگزاری در هر شهر بسته به شرایط محلی توسط گروههای برگزارکننده مشخص میشود.
by Esmaeil Moradi | ژانویه 1, 2026 | Uncategorized
اعتراضات جاری در ایران وارد پنجمین روز خود شدە است. دویچه ولە فارسی در این گزارش ریشەهای این اعتراضات و چشمانداز آن را با کارشناسان بە بحث و گفتوگو گذاشتە است.موج جدید اعتراضات در ایران، که از روز یکشنبه ۷ دی ماه با اعتصاب بازاریان و کسبه در تهران آغاز شد، وارد پنجمین روز خود شده است. این اعتراضات ریشه در بحران اقتصادی ریشهدار، سقوط ارزش ریال، تورم بالا و فشارهای معیشتی دارد و فراتر از مسائل اقتصادی، انعکاسی از نارضایتی سیاسی گسترده از ناکارآمدی حکومت، فساد و سیاست خارجی مخرب است.
بر اساس گزارش رسانههای حقوقبشری اکنون این اعتراضات به بیش از ۲۰ استان و شهرهایی مانند اصفهان، شیراز، مشهد، کرمانشاه، همدان، زنجان، یزد، قشم، اراک، خرمآباد، مرودشت، فسا، نورآباد ممسنی، لردگان، پاکدشت و مرودشت گسترش یافته است.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
بخشی از بازاریان به این اعتراضات پیوستەاند. دانشجویان در دانشگاههای تهران به معترضان پیوستهاند، و تجمعات خیابانی اقشار گوناگون ادامه دارد. ویدیوهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی نشاندهنده استفاده نیروهای امنیتی از گاز اشکآور، گلولههای پلاستیکی و تیراندازی به سوی معترضان هستند. معترضان با سر دادن شعارهایی شخص اول نظام ولایت فقیه و کلیت رژیم را هدف قرار دادەاند.
دویچه وله فارسی زمینە شکلگیری این اعتراضات و چشماندازهای آینده آن را با کارشناسان به بحث گذاشته است؛ کسری قرهداغی، دانشجوی دکترای علوم سیاسی در دانشگاه سنترال فلوریدا، آزاد حاجی آقایی، استادیار دپارتمان شرقشناسی دانشگاه یاگیولنسکی لهستان، شهران طبری، روزنامهنگار و تحلیلگر سیاسی و همچنین عدنان حسنپور، فعال سیاسی.
علل اقتصادی؛ شوک ارزی و تورم افسارگسیخته
ریشه اصلی اعتراضات، بحران اقتصادی شدید ناشی از سقوط بیسابقه ارزش ریال است که بیش از ۵۰ درصد کاهش نسبت به سال گذشته را نشان میدهد. تورم سالانه به بیش از ۴۲.۲ درصد و نقطهبهنقطه تا ۵۲.۶ درصد رسیده، که قیمت کالاهای ضروری را به شدت افزایش داده و هزینههای اولیه غذایی میتواند کل حقوق ماهانه را به خود اخصاص دهد.
عوامل تشدیدکننده شامل تحریمهای بینالمللی، کاهش درآمدهای نفتی، جنگ ١٢ روزه با اسرائیل و ناکارآمدی مدیریت اقتصادی هستند. از نگاه کارشناسان وضعیت موجود تصمیمگیریهای اقتصادی مانند خرید، پسانداز و تجارت را غیرممکن کرده است.
بیشتر بخوانید: پزشکیان: در نارضایتی مردم دنبال آمریکا نگردید، ما مقصریم
کسری قرهداغی نقطه شروع این موج را در ترکیب “شوک ارزی” و “تورم مزمن” میبیند و توضیح میدهد: «لحظهای که سقوط ارزش پول ملی، بهسرعت به افزایش قیمت کالاهای ضروری و نااطمینانی عمومی درباره آینده نزدیک تبدیل میشود. مردم و کسبوکارها دیگر نمیتوانند تصمیمهای حداقلی اقتصادی بگیرند. از خرید و پسانداز گرفته تا برنامهریزی برای کار، تجارت و آموزش.»
عدنان حسنپور نیز تأکید میکند که “این اعتراضات چندعاملی است و میزان نارضایتی از حکومت در همه حوزهها به بالاترین سطح خود رسیده است”. او در ادامە میگوید: «اما به طور خاص در مورد اعتراضات اخیر باید به دشواری شرایط اقتصادی و معیشت مردم در نتیجه تورم شدید و همزمان رشد سرسامآور نرخ ارز (دلار) اشاره کرد. انباشت این وضعیت با رکود تورمی، شرایط زندگی را برای مردم بسیار دشوار کرده و اعتراضات اخیر را در پی داشته است.»
آزاد حاجی آقایی نیز ضمن تاکید بر عوامل اقتصادی، میگوید: «از یاد نباید برد کە بعد از سرکوبهای خونین اعتراضکنندگان در دی ماە ٩٦، سال ٩٨ و در جریان جنبش “ژن، ژیان آزادی”، سیستم سیاسی ایران از بحران مشروعیت وارد مرحلە بحران حاکمیتی شدە است. از همین رو، عدم وجود رابطە ارگانیک میان حاکمیت با مردم، این زمینە را ایجاد کردە است کە حتی بازار سنتی، بە عنوان حامی پایگاە جمهوری اسلامی ایران، کارویژە سیاسی خود را وانهادە و وارد فاز مخالفت شدهاند».
زمینههای سیاسی و اجتماعی؛ نارضایتی گسترده از فساد و اولویتهای خارجی
اعتراضات فراتر از مسائل معیشتی، بازتاب نارضایتی سیاسی عمیق نیز هستند. فساد ساختاری، اولویت دادن به حمایت از گروههای نیابتی مانند حماس و حزبالله به جای رفاه داخلی، سرکوب آزادیها و مشکلات زیستمحیطی مانند بحران آب و انرژی، اعتماد عمومی به حکمرانی را نابود کرده است. این عوامل نارضایتی از جمهوری اسلامی را بە بالاترین میزان خود رسانده است. شعارهای معترضان نشاندهنده تبدیل سریع مطالبات اقتصادی به انتقاد از کلیت نظام است.
بیشتر بخوانید: حمایت مقامات آمریکایی از معترضان؛ گسترش دامنه اعتراضات به دانشگاههای شهرهای مختلف
قرهداغی در اینبارە توضیح میدهد: «اعتماد عمومی به ظرفیت حکمرانی برای کنترل تورم تضعیف شده و کشور با مشکلات زیستمحیطی، اجتماعی و سیاسی گریبانگیر است.»
شهران طبری علل را در “انباشت نارضایتیهای عمیق ناشی از سرکوب سیستماتیک، زندانی کردن مخالفان، اعدامها و مشکلات شدید معیشتی” میبیند و میافزاید: «افزون بر مسائل اقتصادی، بیتوجهی مداوم رژیم به هویت و بنیادهای ملی مردم ایران و عدم بهرسمیتشناختن ایرانیان بهعنوان یک ملت مستقل و دارای حقوق، نقش مهمی در تشدید این نارضایتیها ایفا کرده است.»
واکنشها؛ از عذرخواهی و تغییرات مدیریتی تا تهدید سرکوب
مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران رئیس بانک مرکزی را از فرزین به همتی جایگزین کرده و وعده گفتوگو با نمایندگان معترضان را داده است. معاون اجرایی او، محمدجعفر قائمپناه بابت تورم عذرخواهی کرده و آن را به تحریمهای غربی و جنگ اقتصادی نسبت داده است. گرچه پزشکیان در اخیر موضعگیری گفته که “ما مقصریم.”
رسانههای دولتی نیز اعتراضات را غیرسیاسی و معیشتی توصیف کردەاند. در عین حال دادستان کل هشدار داده که تبدیل اعتراضات به اغتشاش با برخورد قانونی مواجه خواهد شد. گزارشها نیز تائید میکنند کە نیروهای سرکوب به طور گسترده در سطح شهرهای بزرگ مستقر شدهاند.
بیشتر بخوانید: تظاهرات و شعارهای شبانه در شهرهای ایران و واکنشهای جهانی
قرهداغی تغییرات، از جملە تغییر رئیس بانک مرکزی را “سیگنالدهی کوتاهمدت” میداند و میگوید: «این اقدام ممکن است در کوتاهمدت بر فضای روانی اثر بگذارد، اما برای مهار پایدار نارضایتی کافی نیست.»
حاجی آقایی تأکید میکند: «با توجە بە مفهوم بحران حاکمیت، تصور می کنم کە عوض کردن چهرەها، یا بە قدرت رسیدن یک جریان و جایگزینی آن با یک جریان دیگر، نمیتواند بحران را کاهش دادە یا مهار کند. بخش بزرگی از مشکلات اقتصادی ایران کنونی، ناشی از ساختار معیوب حاکمیت است کە با تحمیل ایدوئولوژی جاەطلبانە بر اقتصاد و بر معیشت، مردم را در تنگنا قرار دادە است».
طبری نیز میکند کە “جابهجایی افراد هیچ اعتباری نزد مردم ندارد و شهروندان به این ریاکاریها اعتماد ندارند.”
چشمانداز آینده؛ احتمال تداوم و گسترش
به گفتە بسیاری از کارشناسان بدون حل ریشهای مسائل اقتصادی، جنبش میتواند از مطالبات معیشتی به تقاضاهای سیاسی گستردهتر تبدیل شود، با پتانسیل سرایت به لایههای مختلف جامعه.
کسری قرهداغی معتقد است که آینده این اعتراضات به عوامل داخلی و خارجی بستگی دارد. او توضیح میدهد: «چشمانداز اعتراضات را باید در دو سطح همزمان دید: یکی سطح داخلی که به مسائل معیشتی و زندگی روزمره مردم مربوط میشود، و دیگری سطح بیرونی که به روابط بینالمللی و سیاست خارجی وابسته است. این اعتراضات میتواند به لایههای اجتماعی و سیاسی گستردهتری سرایت کند، اما هنوز یک برنامه یا مانیفست روشن و مشخص ندارد.»
او همچنین میگوید کە “پیدا کردن یک زبان و مطالبه مشترک میان معترضان، همراه با ورود افراد و گروههای جدید به صحنه، نقش کلیدی در عمقبخشی و ادامهدار شدن این جنبش خواهد داشت”.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
عدنان حسنپور پیشبینی میکند: « حکومت حتی اگر موفق به سرکوب این اعتراضات شود، بیتردید بدون تغییرات عمیق سیاسی و توافقی کامل با دنیای غرب، به ویژه آمریکا، به نحوی که منجر به رفع تحریمها و بازگشت ایران به معادلات اقتصادی جهان شود، مجدداً اعتراضات عمومی به خیابانها بازخواهد گشت. به طور کلی، تا هنگامی که در حوزه سیاست، تصمیم جامعی در مورد تغییرات عمیق در ساختار قدرت اتخاذ نگردد، چنین اعتراضاتی ادامه خواهند داشت».
تجربه اعتراضات گذشته در ایران نشان میدهد که حتی با سرکوبهای شدید و خونین، بدون تغییرات سیاسی اساسی، توجه واقعی به مطالبات مردم و دستیابی به توافق جامع با غرب برای رفع تحریمها، نارضایتیهای عمیق فروکش نخواهد کرد و اعتراضات مردمی ناگزیر به خیابانها بازخواهند گشت.
