“فیگارو” به نقل از منابعی نوشت، روحانی و ظریف در اوج اعتراضات تلاش کردند تا خامنه‌ای را کنار بگذارند اما به دلیل عدم حمایت علی لاریجانی، این طرح شکست خورد. نیویورک تایمز نوشته بود به لاریجانی مأموریتی ویژه محول شده است.روزنامه فرانسوی “فیگارو” روز دوشنبه ۲۳ فوریه (چهارم اسفند) به نقل از چند منبع مطلع گزارش داد که حسن روحانی، رئیس جمهور سابق ایران و محمد جواد ظریف، وزیر خارجه کابینه او، در اوج اعتراضات سراسری تلاش کردند علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، را به حاشیه برانند اما شکست خوردند.

به نوشته این روزنامه، علی لاریجانی این تلاش را خنثی کرده و از آن زمان اختیارات گسترده‌ای را به دست گرفته است. از او به عنوان کسی یاد شده که اکنون به شکلی اثرگذار کشور را مدیریت می‌کند.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله

گزارش فیگارو می‌گوید که این ابتکار عمل در شب ۷ و ۸ ژانویه (۱۷ و ۱۸ دی)، یک روز قبل از اوج گرفتن اعتراضاتی که منجر به کشته شدن هزاران نفر شد، شکل گرفت. منابعی که فیگارو به آنها استناد کرده، گفته‌اند که روحانی این تلاش را در کنار چهره‌هایی از دولت سابق خود، از جمله ظریف، چندین روحانی از شهر قم و افراد مرتبط با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، رهبری کرده است.

یک منبع آگاه به این روزنامه گفته که هدف، حذف خامنه‌ای از فرآیند تصمیم‌گیری در طول بحران بوده است.

بنا بر این گزارش‌، این اقدام به دلیل عدم حمایت لاریجانی، که مرداد ۱۴۰۴ به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی منصوب شد، با شکست مواجه شد. در گزارش فیگارو آمده است که مسعود پزشکیان، رئیس جمهور ایران، برای جلوگیری از افشای این طرح، از بحث‌ها کنار گذاشته شد. پس از افشای این طرح، ظاهراً روحانی و ظریف تحت بازداشت خانگی چند روزه قرار گرفتند و چهره‌های اصلاح‌طلب نزدیک به آنها به طور موقت بازداشت شدند.

نیویورک تایمز نیز روز یکشنبه در مقاله‌ای به قلم فرناز فصیحی گزارش داده بود که لاریجانی، پس از سرکوب آنچه “یک کودتای داخلی” توصیف شده، قدرت بیشتری گرفته است.

در این گزارش آمده بود که علی خامنه‌ای، هم‌زمان با اوج‌گیری اعتراضات سراسری و افزایش تهدیدهای نظامی آمریکا و اسرائیل، به اطرافیان ارشد خود دستور داده است که در صورت کشته‌شدن او در حملات احتمالی، بر اساس “طرح جانشینی چندلایه” و زنجیره‌های اضطراری فرماندهی عمل کنند.

نیویورک تایمز نوشته بود، خامنه‌ای در همین چارچوب، علی لاریجانی، سردار پیشین سپاه پاسداران و سیاست‌مدار باسابقه را به نقشی محوری در اداره کشور گمارده و اختیارات گسترده امنیتی، سیاسی و دیپلماتیک به او سپرده است.

“لاریجانی تنها فرد مورد اعتماد خامنه‌ای نیست”

در همین حال شبکه خبری “وای نت” اسرائیل در گزارشی به اشاره به مقالات فیگارو و نیویورک تایمز نوشت لاریجانی بر سرکوب اعتراضات دی ۱۴۰۴ نظارت داشت و اکنون در تلاش است تا بخش‌های باقی‌مانده را مهار کند. او همچنین با متحدان ایران، از جمله روسیه و کشورهای منطقه‌ای مانند قطر و عمان هماهنگی می‌کند. علاوه بر این لاریجانی بر مذاکرات هسته‌ای با واشنگتن نظارت دارد و به نوشته وای‌نت، گفته می‌شود که در حال تهیه برنامه‌های احتمالی در صورت جنگ با ایالات متحده است.

دنی سیترینوویچ، پژوهشگر برنامه‌ ایران در موسسه‌ مطالعات امنیت ملی اسرائیل و رئیس پیشین بخش ایران در اطلاعات دفاعی ارتش اسرائیل به “وای‌نت” گفت: «لاریجانی تنها کسی نیست که رهبر جمهوری اسلامی به او اعتماد دارد. به عنوان مثال، علی شمخانی نیز در آنجا حضور دارد. بنابراین حتی اگر لاریجانی مسلط باشد، او “رهبر عالی‌رتبه” نیست.»

سیترینوویچ همچنین هشدار داد که گزارش‌های دریافتی از ایران و منتشر شده در خارج از کشور “باید با شک و تردید بررسی شوند”. به گفته او چنانچه این گزارش‌ها دقیق باشند، نشان می‌دهند که جمهوری اسلامی به دنبال تضمین تداوم عملکرد در صورت کشته شدن یا ناتوانی رهبر نظام است.

پژوهشگر برنامه‌ ایران در موسسه‌ مطالعات امنیت ملی اسرائیل گفت: «حتی اگر این اتفاق بیفتد، رهبری دیگری به همان معنا وجود نخواهد داشت. اصل حکومت فقیه اسلامی همچنان برای رژیم محوری است.»

سیترینوویچ افزود که این تحولات، جایگاه نسبتاً ضعیف پزشکیان را برجسته می‌کند، حتی اگر او به عنوان رئیس جمهور، بر اساس قوانین رسماً از مردم قدرت می‌گیرد.

این تحلیلگر سیاسی تصریح کرد: «در اصل، جایگاه رئیس جمهور از جایگاه دبیر شورای عالی امنیت ملی مهم‌تر است، اما بی‌تجربگی پزشکیان، در کنار اعتمادی که خامنه‌ای به لاریجانی دارد و تجربه گسترده‌اش، احتمالاً به او دست بالا را می‌دهد.»

زاده نجف و “مورد اعتماد” خامنه‌ای

علی لاریجانی از سال ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۶ به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی فعالیت داشت. او طی حکمی در خرداد ۱۳۹۹ به عنوان مشاور خامنه‌ای برگزیده شد. لاریجانی آذر ۱۴۰۳ (نوامبر ۲۰۲۴)، یک ماه قبل از ناآرامی‌ها در سوریه، با بشار اسد، رئیس جمهور وقت این کشور، دیدار کرد و بعداً در بحبوحه جنگ با اسرائیل به لبنان سفر کرد. در سفر بعدی لاریجانی به لبنان که مرداد ۱۴۰۴ (ژوئیه ۲۰۲۵) صورت گرفت، جوزف عون، رئیس جمهور این کشور، تصریح کرد که دخالت ایران در امور داخلی لبنان را نمی‌پذیرد.

در ۱۴ مرداد (۵ اوت)، لاریجانی بار دیگر در سمت دبیری شورای عالی امنیت ملی منصوب شد. این مقام به طور گسترده به عنوان دومین مقام تأثیرگذار پس از رهبر و بالاتر از رئیس جمهور در نظر گرفته می‌شود و به عنوان مجری اصلی سیاست‌های رهبر جمهوری اسلامی عمل می‌کند.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

لاریجانی از سال ۸۴ تا ۸۶ مذاکرات هسته‌ای با قدرت‌های غربی را رهبری می‌کرد. او پس از تکیه زدن احمدی‌نژاد بر صندلی ریاست‌ جمهوری، به دلایل اختلافات سیاسی از این سمت کنار گذاشته شد و سعید جلیلی جای او را گرفت. لاریجانی سه بار برای ریاست جمهوری نامزد شد که ناموفق بود. صلاحیت او برای شرکت در انتخابات ریاست‌جمهوری در سال ۱۴۰۰ و در سال ۱۴۰۳ پس از مرگ ناگهانی ابراهیم رئیسی، از سوی شورای نگهبان رد شد.

علی لاریجانی در یک خانواده روحانی سرشناس در نجف عراق زاده شد. پدرش آیت‌الله میرزا هاشم آملی، یک روحانی ارشد بود و برادرانش در دارای سمت‌های عالی‌رتبه‌ای در جمهوری اسلامی بوده‌اند. صادق لاریجانی مدتی ریاست قوه قضائیه را بر عهده داشت و جواد لاریجانی نیز از سال ۱۳۸۴ تا سال ۱۳۹۸ دبیر ستاد حقوق بشر قوه قضاییه بود. این دو نیز متولد نجف هستند.

چندین عضو خانواده لاریجانی در ایالات متحده، کانادا و بریتانیا تحصیل کرده‌اند. فاطمه اردشیر لاریجانی، یکی از دختران علی لاریجانی تحصیلاتش را در آمریکا به پایان رسانده و ساکن این کشور است. پس از سرکوب خونین اعتراضات دی ۱۴۰۴ و کشتار معترضان، دانشگاه اموری آمریکا در واکنش به انتقادات شدید ایرانیان و همچنین سناتور ایالت جورجیا نسبت به اشتغال فاطمه اردشیر لاریجانی در این دانشگاه، به همکاری با او پایان داد.