وزیر خارجه جمهوری اسلامی می‌گوید ایران و آمریکا “چاره‌ای جز مذاکره” ندارند. عراقچی همچنین گفت: «دنبال جنگ نیستیم، اما اهل جنگ هستیم». پزشکیان هم گفت‌وگوهای تهران و واشنگتن را “یک قدم به جلو” توصیف کرد.عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، بامداد یکشنبه ۱۹ بهمن (۸ فوریه) در سخنانی که بیش از همه بر اجتناب‌ناپذیر بودن مذاکره تأکید داشت، گفت: «چاره‌ای جز مذاکره نیست، این حرفی است که پریروز به تیم آمریکایی گفتم.» او افزود که حضور هیأت آمریکایی پشت میز مذاکره نیز ناشی از همین منطق است، زیرا به گفته او، «راه‌های دیگر را امتحان کردند.»

عراقچی در عین حال تلاش کرد این تأکید بر مذاکره را با ادبیات تقابلی و قدرت‌محور همراه کند. او با بیان اینکه «آرایش نظامی آمریکایی‌ها در منطقه ما را نمی‌ترساند»، تأکید کرد که جمهوری اسلامی “دنبال جنگ نیست”، اما “اهل جنگ” هست و «اگر با زبان زور سخن بگویند با زبان زور سخن می‌گوییم.»

رئیس دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی در بخش دیگری از سخنانش بار دیگر گفت: «ما دنبال بمب اتمی نیستیم، بمب اتمی ما قدرت نه گفتن به قدرت‌های بزرگ است.» عراقچی غنی‌سازی اورانیوم را “حق ایران” خواند و در عین حال گفت، ایران آماده پاسخگویی به هر پرسشی درباره برنامه هسته‌ای خود است، اما «کسی حق ندارد به ما بگوید تو نباید داشته باشی.»

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

این سخنان که در “نخستین کنگره ملی سیاست خارجی و تاریخ روابط خارجی” بیان شد، تازه‌ترین موضع‌گیری عراقچی پس از مذاکرات جمعه گذشته میان ایران و آمریکا در مسقط است؛ مذاکراتی که با میانجی‌گری عمان برگزار شد و نخستین گفت‌وگوی رسمی دو طرف پس از جنگ ۱۲روزه و در پی ماه‌ها توقف دیپلماسی بود.

پزشکیان: مذاکرات یک قدم به جلو بود

گفت‌وگوهای روز جمعه ۱۷ بهمن میان عباس عراقچی و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، در عمان برگزار شد. این مذاکرات، بنا بر اعلام مقام‌های ایرانی، به صورت “غیرمستقیم” انجام شده و تمرکز آن بر پرونده هسته‌ای ایران بوده است. مسعود پزشکیان، رئیس جمهوری ایران، در این میان، در شبکه اجتماعی اکس گفت‌وگوهای دو طرف را “یک قدم به جلو” توصیف کرده است.

با این حال، هیچ‌یک از طرفین از دستیابی به توافقی مشخص یا حتی چارچوب زمانی روشن برای ادامه مذاکرات خبر نداده‌اند. عراقچی نیز گفته است که هنوز زمان مشخصی برای دور بعدی مذاکرات تعیین نشده، هرچند به گفته او، هر دو طرف معتقدند گفت‌وگوها باید “در اسرع وقت” ادامه یابد.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

احتیاط در اعلام نتایج، بازتاب‌دهنده شکاف‌های عمیق میان دو طرف است. تهران بارها اعلام کرده که توقف کامل غنی‌سازی اورانیوم را نمی‌پذیرد و پرداختن به برنامه موشکی را نیز منتفی می‌داند. در مقابل، واشنگتن خواهان محدودیت‌های سخت‌گیرانه‌تر و بلندمدت بر برنامه هسته‌ای ایران است و بارها هشدار داده که در صورت شکست دیپلماسی، گزینه‌های دیگر را کنار نگذاشته است.

همگامی دیپلماسی و تهدید

مواضع امروز عراقچی در حالی بیان می‌شود که او تنها یک روز پیش‌تر، در گفت‌وگویی با شبکه الجزیره، به‌صراحت تهدید کرده بود که در صورت حمله آمریکا به ایران، جمهوری اسلامی نیز “پایگاه‌های آمریکا در نقاط مختلف منطقه” را هدف قرار خواهد داد. او گفته بود از آنجا که جمهوری اسلامی امکان حمله به خاک آمریکا را ندارد، “ناچار” است به پایگاه‌های منطقه‌ای آمریکا حمله کند.

عراقچی در همان مصاحبه همچنین گفته بود که «اکنون آمادگی ما برای جنگ حتی بیش از دوره جنگ ۱۲ روزه است»، هرچند تأکید کرده بود که تهران «دیپلماسی را انتخاب می‌کند» و امیدوار است آمریکا نیز همین مسیر را برگزیند. تأکید هم‌زمان بر مذاکره و تهدید نظامی، در هفته‌های اخیر به یکی از ویژگی‌های اصلی موضع‌گیری‌های دو طرف تبدیل شده است.

منتقدان می‌گویند این رویکرد نه تنها به کاهش تنش کمک نمی‌کند، بلکه پیام‌های متناقضی می‌فرستد و فضای بی‌اعتمادی را تشدید می‌کند. به‌ویژه آنکه مذاکرات پیشین ایران و آمریکا، پیش از جنگ ۱۲روزه، دقیقاً در فضایی مشابه و با ترکیبی از گفت‌وگو و تهدید متوقف شد؛ زمانی که افزایش تنش‌های منطقه‌ای، حملات متقابل و فشارهای نظامی عملاً امکان ادامه دیپلماسی را از میان برد.

ابهام آینده

بازگشت تهران و واشنگتن به میز مذاکره، بیش از آنکه حاصل ابتکار تازه دیپلماتیک باشد، نتیجه بن‌بست بود. تشدید تحریم‌ها، فشار اقتصادی داخلی، تشدید بحران مشروعیت تهران به‌خصوص پس از سرکوب خونین اعتراضات سراسری از یک‌سو، و خطر گسترش درگیری نظامی در منطقه از سوی دیگر، هزینه ادامه بن‌بست را برای هر دو طرف بالا برده است.

در عین حال، سیاست هسته‌ای جمهوری اسلامی، از افزایش سطح و ذخایر غنی‌سازی گرفته تا محدود کردن دسترسی‌های نظارتی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، نقش مهمی در رساندن بحران به نقطه کنونی داشته است.

اکنون عراقچی می‌گوید «چاره‌ای جز مذاکره نیست»، اما هم‌زمان تأکید دارد که ایران حاضر نیست از آنچه “حق” خود می‌داند عقب‌نشینی کند. همین تناقض، یعنی پذیرش ضرورت مذاکره بدون ارائه نشانه‌ای روشن از انعطاف، پرسش‌های جدی درباره چشم‌انداز این گفت‌وگوها ایجاد کرده است.