دونالد ترامپ، از زمان آغاز موج اعتراضات اخیر در ایران، بارها موضع خود درباره مداخله آمریکا را تغییر داده است. بهرغم تغییرات دائمی اوضاع، کارشناسان چه گزینههایی را برای آمریکا علیه جمهوری اسلامی محتمل میدانند؟دونالد ترامپ در عرض دو هفته گذشته، علناً در حال سنجیدن این موضوع بوده است که در قبال ایران چه باید بکند. رئیس جمهوری آمریکا که در بحبوحه سرکوب خشن معترضان ضدحکومتی علیه جمهوری اسلامی، وعده “اقدامی بسیار قوی” داده بود، چهارشنبه گذشته پس از آنکه به گفته خودش، از سوی “منابع بسیار مهم در طرف مقابل” به او اطلاع داده شد که “کشتار در ایران در حال متوقف شدن است”، تا حدی از وعده خود عقبنشینی کرد.
پیشبینیناپذیری از مشخصههای ترامپ است، اما با حرکت یک ناو هواپیمابر آمریکا به سوی خاورمیانه، انتشار گزارشهایی درباره خروج نیروهای نظامی آمریکا از پایگاههای کلیدی منطقه و بسته شدن موقت حریم هوایی ایران در اوایل این هفته، نشانههایی دیده میشود که از احتمال قریبالوقوع بودن نوعی حمله حکایت دارد. دویچه وله از چند کارشناس پرسیده است که گزینههای آمریکا در قبال ایران چه میتواند باشد.
آیا آمریکا گزینه نظامی مؤثری در اختیار دارد؟
به گفته مارک کانسیان، سرهنگ بازنشسته نیروی دریایی آمریکا، پاسخ به این پرسش تا حد زیادی به اهداف حمله بستگی دارد.
کانسیان که اکنون در اندیشکده “مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی” مستقر در واشنگتن کار میکند، میگوید: «هیچ حمله نظامیای نمیتواند مانع کشتار معترضان توسط مقامهای ایرانی شود. با این حال، ایالات متحده میتواند برای تنبیه ایران، نیروهای امنیتی و احتمالاً سپاه پاسداران را هدف قرار دهد و پیامی مبنی بر آسیبپذیریشان به آنها ارسال کند.»
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
آشوک سواین، رئیس دپارتمان “مطالعات صلح و مناقشه” در دانشگاه اوپسالا در سوئد، نیز بر این باور است که هرگونه دخالت نظامی باید “محدود” باشد و اهداف مشخصی مانند حفاظت از نیروهای آمریکایی یا متحدان این کشور را دنبال کند.
او میگوید: «این معمولاً، در صورت لزوم، به وضعیت بازدارندگی منطقهای −دفاع هوایی و موشکی، حفاظت دریایی و تعیین خطوط قرمز روشن− همراه با اقدامهای بسیار گزینشی با منبع و عامل کاملاً قابل شناسایی اشاره دارد.»
هر دو کارشناس معتقدند که استفاده از فناوریهایی مانند بمبافکن رادارگریز بی-۲ و سایر موشکهای به کار گرفتهشده در عملیات “چکش نیمهشب” علیه تأسیسات هستهای ایران در ژوئن گذشته، در این مورد منطقی نخواهد بود.
به گفته کانسیان: «این امکانپذیر است، اما ضرورتی ندارد. موشکهای دوربردی مانند “تاماهاک” مؤثر خواهند بود. بی-۲ در عملیات چکش نیمهشب استفاده شد، زیرا تنها هواپیمایی بود که میتوانست بمب مخصوص اهداف مستحکم و عمیق را حمل کند.»
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
سواین میافزاید: «حملاتی از این نوع، رویدادهایی پرمخاطره و از نظر سیاسی تعیینکنندهاند، محدود کردنشان دشوار است، به آسانی میتوانند بد تعبیر شوند و احتمالاً واکنش تلافیجویانه علیه نیروها و شرکای آمریکا در منطقه را در پی خواهند داشت.»
پیامدهای احتمالی حمله چه خواهد بود؟
این پیامدها طبیعتاً بسته به شکل حمله متفاوت خواهند بود، اما محمد اسلامی، کارشناس روابط بینالملل از مؤسسه دانشگاه اروپا، در خصوص رعایت احتیاط هشدار میدهد.
او میگوید: «هرگونه اقدام نظامی آمریکا احتمالاً دستاورد راهبردی اندکی خواهد داشت، در حالی که بیثباتی منطقه را به شدت تشدید میکند، ناامنی را به سراسر خاورمیانه گسترش میدهد و به جای تضعیف، عزم ایران را تقویت میکند.»
سواین نیز تأکید میکند که هر اقدامی فراتر از حملات هدفمند ضروری علیه کشوری دارای نفوذ در خاورمیانه، میتواند برای آمریکا پرهزینه باشد، زیرا به گفته او: «هر اقدام گستردهتری بهسرعت به تشدید تنش میانجامد، تندروها را تقویت میکند و غیرنظامیان را در معرض پیامدهای آن قرار میدهد.»
بیشتر بخوانید: ایران در لبه جنگ؛ هدف همسایگان از مهار تهدید آمریکا چیست؟
کانسیان نیز معتقد است که در هر صورت فقط چنین مأموریتهای هدفمندی در دستور کار خواهند بود و عواقب جدی اندکی به دنبال خواهد داشت. به گفته او: «ایالات متحده حملهای در نزدیکی معترضان یا محل رویاروییها انجام نخواهد داد. ممکن است به مقرها و پایگاههای نیروهای امنیتی حمله کند.»
آیا آمریکا میتواند خامنهای را دستگیر کند یا بکشد؟
دولت ترامپ دستگیری نیکلاس مادورو، رهبر برکنارشده ونزوئلا، توسط نیروهای آمریکا در اوایل ماه جاری، را به عنوان یک موفقیت راهبردی بزرگ مورد ستایش قرار داد. اما کارشناسانی که دویچه وله با آنها گفتوگو کرده، بعید میدانند که تاکتیکی مشابه علیه علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، به کار گرفته شود.
محمد اسلامی گرچه حذف فیزیکی خامنهای را “در تئوری امکانپذیر” میداند، اما معتقد است که در عمل به دلیل «ساختار داخلی ایران، عمق جغرافیایی و وفاداری مطلق سپاه ولی امر [یگان مخفی سپاه پاسداران] که مأمور حفاظت از اوست»، چنین سناریویی عملاً منتفی است.
کانسیان نیز میافزاید با توجه به ماهیت اعتراضات و واکنشها به آن، حتی در صورت امکانپذیر بودن ایده دور از ذهن دستگیری یا کشتن خامنهای، زمان آن نمیتواند اکنون باشد.
به گفته کانسیان: «ایالات متحده نیروهای مورد نیاز را در محل مستقر نکرده و هفتهها زمان برای آمادهسازی هم در اختیار نداشته است. علاوه بر این، این هدفی دشوارتر است، زیرا دورتر از آمریکا و دورتر از نقطه آغاز عملیات در خلیج فارس قرار دارد.»
گزینههای غیرنظامی آمریکا کداماند؟
با توجه به محدود بودن گزینههای نظامی در دسترس دولت ترامپ، شاید اقدامهای کمهیاهوتر مسیر هوشمندانهتری باشد. سواین میگوید “چند گزینه کمتر مورد بحث” برای آمریکا وجود دارد، از جمله: «فشار مالی بر نهادهای خاص مرتبط با سرکوب، اقدامات دفاعی منطقهای، مانند دفاع موشکی و امنیت دریایی، که اهرم فشار ایران را کاهش میدهد، و دیپلماسیای که هم از مشوق و هم از فشار استفاده کند.»
به گفته آشوک سواین، حمایت از مردم ایران به شیوههایی نامحسوستر میتواند تأثیری بیشتر از آنچه معمولاً تصور میشود داشته باشد: «حمایت پنهان از جامعه مدنی و دسترسی به اطلاعات هم معمولاً در حاشیه قرار میگیرد، اما وقتی مؤثر است که بیسروصدا، پایدار و معتبر باشد، نه زمانی که با تشدید نظامی همراه شود و به تهران امکان دهد هرگونه مخالفت را به عنوان محصول دخالت خارجی معرفی کند.»
از نظر مارک کانسیان: «برقراری مجدد اینترنت [که بیش از یک هفته است کاملا قطع شده] مفیدترین اقدام برای معترضان خواهد بود. این به آنها اجازه شبکهسازی میدهد تا اطلاعات را به اشتراک بگذارند و هماهنگ شوند.»
و در نهایت، پرسش اساسی از نظر محمد اسلامی این است که آیا اصلاً این تصمیمها را باید آمریکا به تنهایی اتخاذ کند؟ او نتیجه میگیرد که: «تنها گزینه پایدار، بازگشت به قوانین بینالمللی، دیپلماسی و نهادهای چندملیتی است. تداوم مداخله یکجانبه بیثباتی را تقویت میکند و الگوی پس از جنگ جهانی دوم را تکرار میکند؛ الگویی که نشان داده است مداخله نظامی به طور مداوم به ناامنی بلندمدت میانجامد، نه به نظم.»
0 Comments